فرتورهای هوائی
- سی و یکم می 1944
- بیست و ششم ژوئن 1944
- بیست و پنجم اوت 1944
- سیزدهم سپتامبر 1944
- بیست و یکم دسامبر 1944
عکسهای هوائی که هواپیماهای متفقین در فرود و فراز جنگ دوم از آشویتس گرفته اند، برای نخستین بار در سال 1978، از سوی دینو بروگیونی و رابرت پویرر ( کارشناسان عکس هوائی و اعضای سی. آی. ا.) به نمایش درآمدند. آنها به ارزیابی ی این اسناد تاریخی (عکسهای هوائی)، در بایگانی ی امنیتی ی وزارت پدافند (دفاع) در واشنگتن پرداخته اند. یادواشم به یاری ی الی ویزل، در سال 1980، توانست رونوشتی از این عکسها را به دست آورد و هنگامیکه جیمی کارتر رئیس جمهور پیشین امریکا، همان سال به اسرائیل آمد، حلقه های اصلی ی فیلم را به همراه داشت. نیروی هوائی ی متفقین از آنرو به آشویتس یورش میآورد که آن اردوگاه نزدیک یکی از مراکز مهم صنایع جنگی ی آلمان در منطقۀ سیلزیای اولی بود (بخشی از لهستان که در سال 1939 به حوزۀ جغرافیای رایش سوم افزوده شد). برخی گزارشهای امنیتی در آغاز سال 1944، گویای ذخیره های بزرگ سوخت و کارخانۀ ساخت لاستیک مصنوعی درمونوویتز بود. هواپیمای موسکیتو (اسکادران 60 ریکن، نیروی هوائی ی افریقای جنوبی)، روز چهارم آوریل 1944، از پایگاه فوجیا در جنوب ایتالیا با پروازی عملیاتی، از این کارخانه عکسبرداری کرد. کارخانۀ آی. جی. فاربن در چهار کیلومتری ی بیرکنااو (آشویتس) بود (دو شیمیست آلمانی به نامان "کارل دویسبورگ" و "هرمن هامل"، برای تولید لاستیک، این کارخانه را بنیان نهاده بودند). پیرو آئین عکسبرداریهای هوائی، برای شناسائی ی بی چون و چرای هدف و آگاهی از چند و چون آن، دوربین عکسبرداری باید چندین بار دوباره کاری میکرد. بنابراین از اردوگاه مرگ آشویتس، برای نخستین بار عکسبرداری شد. یورش به ذخائر سوخت آلمان و کارخانۀ مونوویتز، برای نیروهای متفقین، آنروزها ار برتری ی چشمگیری برخوردار بود. روز سی و یکم ماه می، هواپیمای دیگری از اسکادران 60 به منطقه فرستاده شد. این بار از بلندای 26.000 پائی، سه عکس از بیرکنااو گرفته شد که کارشناسان عکسهای هوائی نتوانستند چگونگی ی ارودگاه را به درستی شناسائی کنند. ولی همین عکسها در آلبوم آشویتس، چگونگی ی اردوگاه مرگ را سه روز پس از ورود قربانیان نشان میدهند.
بمباران کارخانۀ مونوویتز، به دلائل گوناگون عملیاتی به تاخیر افتاد. ولی نیروهای امنیتی ی متفقین، گردآوری ی آگاهیهائی دربارۀ این کارخانه و چند یکان کم و بیش همسان را در منطقه پیگیری میکردند. هواپیماهای مسکیتوی افریقای جنوبی، روزهای 26 ژوئن، 25 اوت و 8 سپتامبر، دوباره به عکسبرداری از کارخانه و بخشهائی از اردوگاه پرداختند.
نیروی هوائی ی ارتش امریکا، همزمان به پادگانها و یکانهای پیرامون یورش آورد. نخستین یورش به آشویتس را یک هواپیمای اف. 5. در روز 8 ژوئیه، از سوی اسکادران پنجم عکسبرداری و شناسائی ی هنگ پانزدهم نیروی هوائی ی امریکا که از پایگاه "باری" به پرواز درآمده بود، انجام داد. آگاهیهای به دست آمده از این یورش و تکهای پیاپی نیروهای انگلیسی، روز بیستم اوت، انگیزۀ نخستین بمباران کارخانۀ مونوویتز شدند. کارخانه آسیب فراوان دید، ولی از میان نرفت. دومین بمباران، روز سیزدهم سپتامبر انجام شد که در میان عکسهای گرفته شده از سوی بمب افکن بی – 24 از گروه بمب افکنهای شماره 464، در عکسی میتوان برخورد بمب به اردوگاه بیرکنااو (آشویتس) را به روشنی دید. یورشهای پسین، نشانگر آسیبهای بیشتر بود و آلمانها را دستپاچۀ نوسازی نشان میداد. روزهای 29 نوامبر، 21 دسامبر 1944 و سرانجام 14 ژانویۀ 1945، گروه پنجم هواپیماهای شناسائی و عکسبرداری، تنها دو هفته پیش از آزادی ی اردوگاه از سوی نیروهای روسیه (اتحاد جماهیر سوسیالیستی ی شوروی)، دوباره بر فراز آشویتس به پرواز درآمده بودند.
شایستۀ یادآوری اینکه کارشناسان ارزیابی ی عکسهای هوائی، هرگز به ارزش بیرکنااو، پی نبردند. گرچه اردوگاه سومی را که نزدیک کارخانۀ آی. جی. فاربن بود، به نام اردوگاهی دیگر (یکی از مراکز آدمسوزی) شناسائی کرده بودند.